O CASTELO E A ADVOCACIA PÚBLICA
Atualizado: 5 de dez. de 2023
-JOSÉ NUZZI NETO-
Chegavam ao fim os anos 60, eram tempos de desdobramentos duros do golpe de Estado, embora haja quem prefira dizê-lo mero movimento. Depois de O Processo e Na Colônia Penal, enfrentei a obra derradeira – e enfrentamento porque a tradução, então disponível, acomodava-se à sintaxe alemã – frases longas, subordinadas enfileiradas –, além de constituir grito pungente contra a burocracia que se autojustifica.
Voltei agora a O Castelo, depois de meio século. E encontro nele, como sempre nas releituras, particularidades de que não me lembrava, ou de que antes não me havia dado conta. Há referências a advogados, tidos como seres espertos, “capazes de fazer de um nada tudo o que se quer”, a funcionários, servidores, secretários, todos, absolutamente todos, empenhados em fazer fluir os requerimentos – é o fluxo que importa, não a funcionalidade. Decerto, o trabalho do próprio Kafka no Instituto do Seguro Operário para Acidentes do Trabalho deve ter contribuído para isso: operários acidentados transformavam-se em requerimentos, fichas e casos.
"Quando me iniciei no estudo jurídico, a Constituição era vista como algo para se admirar, não para se executar."
Enfim, a densidade do texto demandou leitura lenta, lentidão aumentada pelas conexões com a realidade, especialmente com a de minha vida profissional.
Quando me iniciei no estudo jurídico, a Constituição era vista como algo para se admirar, não para se executar. Valiam as leis, valiam os decretos, o texto constitucional era invocado apenas se e quando dava suporte ao que prescreviam as demais normas. Rompe-se essa inversão, que mais de uma vez ouvi proclamada em sala de aula, com a Constituição de 1988. A Constituição passou a ser a norma fundamental, ao Estado já não bastava ser de Direito, deveria também ser Democrático, com tensão permanente entre os polos social e liberal. Não por acaso, já em seu artigo 1º nominam-se como fundamentos a cidadania e a dignidade da pessoa humana, a par com os valores sociais do trabalho e da livre iniciativa.
A Advocacia Pública ganhou nova dimensão. O Título IV da Constituição Federal, dedicado à Organização dos Poderes, abriga quatro capítulos, os três primeiros dedicados aos poderes tradicionais – Legislativo, Executivo e Judiciário – e o quarto às Funções Essenciais à Justiça, a saber, Ministério Público, Advocacia Pública, Advocacia e Defensoria Pública. É dizer: são acolhidas no âmbito constitucional instituições permanentes, que exercem com exclusividade atribuições que o poder constituinte lhes reservou.
Busquei os anais da Constituinte. Neles, tanto quanto abundam os debates a propósito do Ministério Público, poucas linhas se dedicam à Advocacia Pública. Aliás, a própria seção II tinha por título original “Da Advocacia-Geral da União”, embora o segundo artigo tratasse dos Procuradores dos Estados. A impropriedade somente foi corrigida com a EC 19/1998; e persiste a omissão quanto aos Municípios.
Assimetricamente, a Advocacia-Geral da União é referida como instituição, ou seja, órgão coletivo; e, quanto aos Estados e ao Distrito Federal, a alusão é a Procuradores, órgãos singulares. Para a AGU assentam-se os requisitos para a chefia da instituição, algo que não se previu para as demais unidades federadas.
Quero aqui destacar outra assimetria, que diz de perto com as considerações iniciais. Ao Ministério Público foram conferidas três autonomias – funcional, administrativa e orçamentária; aos seus integrantes, garantem-se vitaliciedade, inamovibilidade e irredutibilidade de subsídio. Às Defensorias Públicas Estaduais são asseguradas autonomia funcional e administrativa, além da iniciativa de sua proposta orçamentária. Já a Advocacia Pública não tem nenhuma dessas garantias específicas.
O Supremo Tribunal Federal já se pronunciou, ao menos em duas oportunidades, pela negativa de independência funcional aos procuradores e pela inconstitucionalidade de autonomia funcional e administrativa à Procuradoria-Geral do Estado. Ressalve-se a auspiciosa discordância do Ministro Néri da Silveira, que em 1997 indagava: “Sem as imprescindíveis independência e autonomia funcionais, como poderá o Procurador do Estado propor as ações previstas pela Lei de Improbidade Administrativa contra o Governador do Estado ou seu Secretário?” Pela independência, em maior ou menor grau de extensão, também os Ministros Gilmar Mendes, Marco Aurélio e Dias Toffoli.
A doutrina é vasta e sólida a respeito, pelo deferimento de autonomia e independência à Advocacia Pública; dentre outros Maria Sylvia Zanella Di Pietro, Diogo de Figueiredo Moreira Neto, José Delgado.
A Advocacia Pública presenta o próprio ente público, tem compromisso indissolúvel com a ordem constitucional e as leis a ela submissas. Não hão de ser, seus integrantes, serviçais burocráticos dos senhores dos castelos.
Este artigo também foi publicado no volume 25 da Revista de Direito e Política - Ano XVII, de junho de 2019.
José Nuzzi Neto é colunista da Revista Pub e escreve todo dia 21 de cada mês. ÉPresidente do Instituto Brasileiro de Advocacia Pública, Procurador Autárquico (DAEE-SP) e Professor Universitário.




GO99 nghe cái slogan “hốt ngay 99k” là mình đã hơi nghi ngờ, kiểu lại thêm một trang thích hô hào. Nhưng vào lướt thử thì thấy họ làm bố cục khá tử tế, chữ nghĩa chia thành từng khối nên đọc đỡ mỏi mắt. Mình để ý phần giới thiệu tổng quan được đặt khá nổi, nhắc chuyện nền tảng hoạt động từ 2018 và tập trung vào trải nghiệm người dùng, ít nhất là nói rõ họ muốn gì. Mấy câu kiểu “uy tín top đầu” thì thôi, ai cũng tự khen được mà, mình đọc cho vui là chính. Điều mình thích là menu nằm chỗ dễ thấy, bấm qua lại mượt, không phải mò. Nói chung…
RR88 mình lướt thử vì thấy bạn bè nhắc hoài, kiểu vào xem giao diện có dễ chịu không thôi. Bất ngờ là trang nhìn khá thoáng, chia nội dung theo từng khối nên kéo xuống không bị rối mắt. Mình không đọc hết, nhưng có đoạn họ ghi là hoạt động dưới quản lý của Isle of Man nên mình dừng lại xem, cách trình bày gọn nên hiểu nhanh chứ không phải mò. Menu điều hướng đặt ngay chỗ dễ thấy, bấm qua lại mượt, không bị “lạc” giữa nhiều thứ. Mấy box thông tin xếp theo cột nhìn sạch sẽ, tiêu đề rõ ràng nên liếc một cái là biết đang ở phần nào của trang.
789WIN tối qua mình lướt qua tầm vài phút lúc nghỉ tay, chủ yếu xem bố cục với cách họ để thông tin trên màn hình chứ không đọc kỹ gì. Cảm giác đầu tiên là thanh menu đặt khá lộ nên chuyển qua lại nhanh, không phải kéo lên kéo xuống nhiều. Mấy khối nội dung được chia thành từng ô rõ ràng, nhìn phát biết chỗ nào là phần thông tin, chỗ nào là chỗ chọn mục (mình chỉ liếc thôi). Font với nền tương phản ổn nên đọc không mỏi mắt, các dòng số canh thẳng hàng nhìn gọn. Nút bấm để vừa đủ, không chen chúc làm rối. Lướt thêm chút là quen nhịp cuộn trang…
BU88 thì đúng kiểu đang nói chuyện dở dang nên mình vào thử luôn trên điện thoại cho biết. Lướt vài phút là hiểu bố cục vì các khối nội dung chia gọn, kéo xuống là thấy hết phần tổng quan mà không phải bấm lòng vòng. Mình thích cái cảm giác trang tải nhẹ, chuyển mục không bị giật, chữ với nút bấm cũng vừa tay nên đọc nhanh khá thoải mái. Có một đoạn “chơi có trách nhiệm” đặt khá dễ nhìn, đọc qua thấy họ hướng người dùng đặt giới hạn thời gian với ngân sách chứ không giấu. Mình không cần đào sâu gì thêm, chủ yếu kiểm tra trải nghiệm dùng có mượt không, và…
RR88 Auction có đáng để lướt thử không? Mình nghĩ là có, ít nhất là nếu bạn chỉ muốn vào xem bố cục nó sắp xếp ra sao rồi thoát cũng được. Mình vào vài phút thôi mà thấy mọi thứ đặt tương đối “rõ đường”, kiểu không phải căng mắt tìm chỗ bấm, menu nằm chỗ dễ thấy nên chuyển qua lại cũng trơn tru, đỡ mất công đoán. Nhìn tổng thể thì họ không cố nhồi quá nhiều thứ vào một màn hình, nên cảm giác nhẹ đầu hơn (mình vốn ghét mấy trang cứ bắt người ta đọc cả rổ chữ). Với lại mấy khối nội dung với bảng thông tin canh theo cột khá gọn, lướt…